स्याङ्जा जिल्लामा क्षयरोग नियन्त्रणका प्रयास भइरहे पनि अवस्था अझै चुनौतीपूर्ण देखिएको छ । चालू आर्थिक वर्षको फागुन मसान्तसम्म आइपुग्दा क्षयरोगका कारण १६० जना बिरामी उपचारमा रहेका छन् भने पाँच जनाको मृत्यु भइसकेको छ ।

प्रदेश जनस्वास्थ्य कार्यालय स्याङ्जाका अनुसार मृत्यु हुनेहरू बिरुवा गाउँपालिका, भीरकोट, चापाकोट, वालिङ र गल्याङ नगरपालिका क्षेत्रका हुन् । अहिले सबैभन्दा धेरै बिरामी वालिङ नगरपालिकामा ५० जना छन् भने सबैभन्दा कम फेदीखोला गाउँपालिकामा दुई जना मात्रै रहेका छन् ।

त्यसैगरी, गल्याङ नगरपालिकामा २९, कालीगण्डकी गाउँपालिका र चापाकोट नगरपालिकामा १४/१४, भीरकोट नगरपालिकामा १३, पुतलीबजार नगरपालिकामा ११, बिरुवा गाउँपालिकामा १०, हरिनास गाउँपालिकामा आठ, अर्जुनचौपारी गाउँपालिकामा पाँच र आँधीखोला गाउँपालिकामा चार जना बिरामी उपचाररत छन् ।

विश्व क्षयरोग दिवसको सन्दर्भ पारेर मंगलबार आयोजित सञ्चारकर्मीसँगको अन्तरक्रियामा कार्यालय प्रमुख राम बहादुर नेपालीले क्षयरोगबारे समाजमा फैलिएका भ्रम चिर्न र रोग लुकाउने प्रवृत्ति घटाउन सञ्चार माध्यमको सक्रियता अपरिहार्य रहेको बताएका छन् । उनले सचेतनामूलक समाचार र तथ्यपरक जानकारीमार्फत पत्रकारहरूले जनचेतना बढाउन महत्वपूर्ण योगदान दिन सक्ने उल्लेख गरे ।

कार्यालय प्रमुख नेपालीका अनुसार जिल्लामा पहिचान भएका बिरामीमध्ये केही नसर्ने प्रकारका पनि छन् भने उपचारको अवस्था क्रमशः सुधारोन्मुख रहेको छ । नियमित रूपमा कम्तीमा छ महिनासम्म औषधि सेवन गरेमा क्षयरोग पूर्ण रूपमा निको हुने उनले बताए ।

क्षयरोग पहिचानका लागि जिल्लाभर विभिन्न पालिकामा समय–समयमा खकार परीक्षण गरिँदै आइएको छ । साथै, स्वास्थ्य संस्थामार्फत निःशुल्क औषधि वितरण र डट्स विधिबाट स्वास्थ्यकर्मीको निगरानीमा उपचार भइरहेको छ ।

यद्यपि, अझै करिब ४० प्रतिशत बिरामी उपचारको पहुँचभन्दा बाहिर रहेको कार्यालयको अनुमान छ । अशिक्षा, अज्ञानता, भौगोलिक विकटता र समाजमा रहेको हेपाहा दृष्टिकोणका कारण धेरै बिरामी रोग लुकाएर बस्ने गरेको नेपालीले बताए ।

“क्षयरोगी पहिचान गरी उपचारमा ल्याउनु अहिलेको मुख्य चुनौती हो,” उनले भने, “समाजको सोच परिवर्तन नभएसम्म समस्या समाधान गर्न गाह्रो हुन्छ ।”

जिल्लामा खकार परीक्षणका लागि विभिन्न स्वास्थ्य केन्द्र र प्रयोगशालाहरू सञ्चालनमा छन् । साथै, दुई हप्ताभन्दा बढी खोकी लागेका शङ्कास्पद व्यक्तिको घरमै पुगेर खकार सङ्कलन गर्ने व्यवस्था समेत गरिएको छ । ‘कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ’ मार्फत बिरामीसँग सम्पर्कमा आएका व्यक्तिहरूको पनि परीक्षण गर्ने गरिएको छ ।

त्यसैगरी, संक्रमितको घरमा रहेका पाँच वर्षमुनिका बालबालिकालाई संक्रमण नदेखिए पनि तीन महिनासम्म औषधि खुवाउने व्यवस्था मिलाइएको छ, ताकि रोग फैलिन नपाओस् ।

लुकेर बसेका बिरामी पत्ता लगाउन विभिन्न संघसंस्थाले गाउँ–गाउँमा अभियान सञ्चालन गरिरहेका छन् । स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार उपचारमा नआएका एक जना बिरामीले १० देखि १५ जनासम्ममा संक्रमण फैलाउन सक्ने भएकाले समयमै पहिचान र उपचार अत्यन्तै आवश्यक छ ।

नेपाल सरकारले सन् २०५० सम्म देशलाई क्षयरोगमुक्त बनाउने लक्ष्य राखेको छ । तर, लक्ष्य हासिल गर्न समुदायस्तरमा सचेतना वृद्धि र सबै बिरामीलाई उपचारको दायरामा ल्याउनु अपरिहार्य देखिएको छ ।