पोखरा । नेपालमा आन्तरिक पर्यटनको अवस्थाबारे राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालयले सार्वजनिक गरेको पहिलो राष्ट्रिय प्रतिवेदनमा गण्डकी प्रदेशको सबैभन्दा बलियो उपस्थिति देखिएको छ । ‘आन्तरिक पर्यटन सर्वेक्षण २०८१/८२’ अनुसार गण्डकी प्रदेशका बासिन्दा भ्रमण गर्ने मामिलामा देशकै पहिलो नम्बरमा देखिएका छन् । प्रतिवेदनले गण्डकीका प्रति १ हजार घरधुरीमध्ये ६ सय १२ घरधुरीले पर्यटकीय भ्रमण गर्ने गरेको देखाएको छ । यो तथ्यांक देशभरकै औसत सहभागी दर ५ सय २३ भन्दा निकै बढी हो ।

देशभरका ३६.२ लाख घरधुरी आन्तरिक पर्यटनमा सहभागी हुँदा गण्डकी प्रदेशका ४.१३ लाख घरधुरीले भ्रमण गरेका छन् । प्रतिवेदन अनुसार गण्डकीका बासिन्दाले वर्षमा औसत ६.२६ पटक भ्रमण गर्ने गरेका छन् । यो भ्रमणको आवृत्ति देशभरका सातै प्रदेशमध्ये सबैभन्दा धेरै हो । भ्रमणका क्रममा गण्डकीका पर्यटकहरू औसत ५.५८ दिन गन्तव्यमा बिताउने गरेका छन् । यो समय राष्ट्रिय औसत बसाइ ५.२९ दिनभन्दा बढी हो ।

गण्डकी प्रदेशमा आन्तरिक पर्यटकको आवागमन पनि उत्साहजनक देखिएको छ । सर्वेक्षण अवधिमा गण्डकी प्रदेशमा ३२.८६ लाख ‘सोही दिन फर्किने’ (सेम–डे) र २५.६४ लाख ‘रात बिताउने’ (ओभरनाइट) पर्यटकहरू पुगेका छन् । लुम्बिनी र कोसी प्रदेशपछि सबैभन्दा धेरै पर्यटक पुग्ने प्रदेशमा गण्डकी तेस्रो स्थानमा छ । विशेष गरी बिदा र मनोरञ्जनका लागि कास्की जिल्ला नेपालकै पहिलो रोजाइको गन्तव्य बनेको छ । मनोरञ्जनका लागि हुने कुल राष्ट्रिय भ्रमणमध्ये कास्कीको हिस्सा २२.२२ प्रतिशत छ ।

आर्थिक योगदानका हिसाबले पनि गण्डकी प्रदेशको भूमिका महत्वपूर्ण देखिएको छ । गण्डकी प्रदेशका बासिन्दाले आन्तरिक र बाह्य पर्यटनमा गरी ६० अर्ब २६ करोड ८० लाख रुपैयाँ खर्च गरेका छन् । यसमध्ये आन्तरिक पर्यटनमा ५५ अर्ब ८६ करोड रुपैयाँ र बाह्य पर्यटनमा ४ अर्ब ४० करोड ९० लाख रुपैयाँ खर्च भएको छ । गण्डकीका पर्यटकले एकपटकको भ्रमणमा औसत १५ हजार ६ सय ५२ रुपैयाँ खर्च गर्ने गरेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

गण्डकी प्रदेशको सबल पक्षका रूपमा यहाँका बासिन्दामा देखिएको उच्च भ्रमण संस्कृति र कास्की जस्तो आकर्षक गन्तव्य रहनुलाई लिइएको छ । ‘मनोरञ्जनका लागि जाने पर्यटकका लागि कास्की जिल्ला पहिलो स्थानमा छ,’ प्रतिवेदनमा भनिएको छ । गण्डकीमा पर्यटनको आवृत्ति धेरै हुनुले यहाँको आन्तरिक पर्यटन बजार परिपक्व हुँदै गएको संकेत गर्छ । यस्तै यहाँको पर्यटनमा महिलाको सहभागिता पनि ५२ प्रतिशतभन्दा माथि रहनुलाई सकारात्मक मानिएको छ ।

गण्डकीका केही दुर्वल पक्षहरू पनि प्रतिवेदनले उजागर गरेको छ । लुम्बिनी र मधेश प्रदेशको तुलनामा गण्डकीमा ‘सेम–डे’ पर्यटकको संख्या कम छ । सीमावर्ती क्षेत्र नभएका कारण भारततर्फ हुने बाह्य पर्यटनमा गण्डकीको हिस्सा लुम्बिनी र मधेशको तुलनामा निकै कम छ । यस्तै गण्डकीका बासिन्दाले गर्ने खर्चको ठुलो हिस्सा (करिब २७ प्रतिशत) स्वास्थ्य उपचारमा हुने गरेको छ । यसले मनोरञ्जन र व्यावसायिक भ्रमणमा हुने खर्चलाई अझै बढाउनुपर्ने आवश्यकता देखाउँछ ।

तथ्यांक कार्यालयका प्रमुख तथ्यांक अधिकृत डा. कमलप्रसाद पोखरेलले यो सर्वेक्षणले नेपालको अर्थतन्त्रमा आन्तरिक पर्यटनको वास्तविक योगदान मापन गरेको बताए । ‘पर्यटन स्याटलाइट लेखा (टिएसए) ढाँचामा आधारित यो प्रतिवेदनले नीति निर्माणमा ठूलो सहयोग पुर्‍याउनेछ,’ उनले भने । प्रतिवेदनले आन्तरिक पर्यटनले नेपालको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जिडिपी) मा २.६५ प्रतिशत योगदान पुर्‍याएको तथ्य समेत सार्वजनिक गरेको छ ।

यो सर्वेक्षणका लागि देशभरका ४ सय ४४ गणना क्षेत्रका ५ हजार ३ सय २८ घरधुरीमा स्थलगत अध्ययन गरिएको थियो । गण्डकी प्रदेशमा मात्रै ५५ वटा गणना क्षेत्र छानिएका थिए ।