न्युयोर्क । अमेरिकी अखबार द न्युयोर्क टाइम्सले नेपालका प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको कालो चस्मालाई लिएर विशेष सामग्री प्रकाशित गरेको छ ।

सेप्टेम्बर २४ मा प्रकाशित ‘नेपालका नेताले संयुक्त राष्ट्रसंघ महासभामा पनि किन लगाए कालो चस्मा ?’ शीर्षकको सामग्रीमा न्युयोर्क टाइम्सले संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा सम्बोधन गर्दा पनि बालेनले आफ्नो पहिचान बनेको कालो चस्मा नफुकालेको उल्लेख गरेको छ ।

उक्त समाचारले र्यापरका रूपमा सक्रिय हुँदादेखि काठमाडौँका मेयर र अहिले प्रधानमन्त्री हुँदासम्म कालो चस्मा उनको सार्वजनिक पहिरनको हिस्सा बन्दै आएको चर्चा गरेको छ ।

न्युयोर्क टाइम्सले बालेनको चस्मा उनको सार्वजनिक छविको एक महत्त्वपूर्ण पहिचान बनेको र नेपालमा उनको शैली पछ्याउँदै त्यस्तै चस्मा बिक्री हुन थालेको समेत उल्लेख गरेको छ ।

 सामग्रीमा चिकित्सकको सल्लाहअनुसार कडा उज्यालोबाट आँखाको सुरक्षाका लागि प्रधानमन्त्रीले चस्मा लगाउने गरेको उनको कार्यालयको भनाइ पनि समेटिएको छ ।

अघिल्लो दिन लेखेको थियो – ‘लोकतान्त्रिकभन्दा बढी अधिनायकवादी सोच’

यस्तो छ समाचारः

३६ वर्षीय बालेन्द्र शाह कालो चस्मामार्फत आफ्नो पहिचान प्रस्तुत गर्छन्, संसद्का बैठकमा कमै उपस्थित हुन्छन् र अधिकांश कुराकानी सामाजिक सञ्जालमार्फत गर्छन् । तर प्रधानमन्त्रीका रूपमा आफ्नो कार्यकालको ६ महिनामै उनी विश्वभर राजनीतिक रूपमा सक्रिय युवाको प्रतीकजस्तै बनेका छन् ।

प्रधानमन्त्री बनेपछि मार्चमा पद सम्हालेयता पहिलो विदेश भ्रमणमा रहेका शाहले संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभालाई सम्बोधन गर्दै धेरै युवा पुस्ताका लागि महत्त्वपूर्ण विषय ‘जलवायु क्षतिपूर्ति’ बारे आवाज उठाउनेछन् ।

न्यून आय भएका देशहरूले आफूले सिर्जना नगरेको विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिको असर भोगिरहेका छन् । गत महिना ‘ग्लासियर’ भत्किँदा आएको बाढीले नेपालमा हजारौँ मानिसको मृत्यु भएको वा उनीहरू बेपत्ता भएका छन् । केही वैज्ञानिकहरूले उक्त विनाशकारी बाढीलाई जलवायु परिवर्तनले अझ गम्भीर बनाएको हुन सक्ने बताएका छन् । बिहीबारको सम्बोधनमा शाहले अत्यधिक औद्योगिक प्रदूषण गर्ने देश तथा उद्योगहरूलाई त्यसको क्षतिपूर्ति तिर्न आग्रह गर्ने तयारी गरेको उनका सल्लाहकारहरूले बताएका छन् ।

‘हामी नेपाली युवाको मात्र होइन, विश्वभरका युवाको आवाज बन्न सक्छौँ भन्ने हाम्रो विश्वास छ,’ शाहसँगै न्यूयोर्क पुगेका नेपालका परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले गत साता काठमाडौंमा भएको अन्तर्वार्तामा भनेका थिए ।

इन्जिनियर तथा कवि–र्‍यापर शाहले आफ्नो चुनावी अभियानका लागि आफैँ गीत पनि बनाएका थिए । अत्यधिक शिक्षित तर बेरोजगारीको समस्यामा रहेका युवा नेपालीको समर्थनमा उनी सत्तामा पुगे । ती युवाहरूलाई आफ्नो भविष्य अहंकारी र भ्रष्ट राजनीतिक अभिजात वर्गले खोसिरहेको महसुस भएको थियो ।

राजनीतिज्ञका परिवारले सामाजिक सञ्जालमा प्रदर्शन गर्ने विलासी जीवनशैलीप्रति उनीहरू आक्रोशित थिए । अर्कोतर्फ, ठूलो संख्यामा नेपाली युवा जीविकोपार्जनका लागि विदेशमा काम गर्न बाध्य थिए ।

लोकप्रिय रूपमा ‘बालेन’ भनेर चिनिने शाहले आफ्ना गीतमार्फत यिनै निराशालाई आवाज दिएका थिए । उनले विदेशी बैंक, साम्राज्यवादी शक्तिहरू र ‘शोषणकारी नेताहरू’ को आलोचना गर्थे । सन् २०२२ मा उनी काठमाडौँ महानगरपालिकाको मेयर निर्वाचित भए ।

उनको एउटा गीतमा भनिएको थियो, ‘नो स्ट्यास अफ बिग क्यास, स्टिल आइ डन्ट फेक इट । अन्डररेटेड बट अन्डरस्टुड बाई अनएजुकेटेड ।’ (ठूलो धनको थुप्रो छैन, तर म नाटक गर्दिनँ । कम आँकिएँ, तर कम शिक्षितहरूले पनि मलाई बुझे ।)

सन् २०२५ को सेप्टेम्बरमा नेपाली युवाको आक्रोश सडकमा विस्फोट भयो । सुरक्षा बलले युवा प्रदर्शनकारीमाथि गोली चलाएर हत्या गरेपछि त्यो आक्रोश झन् उग्र बन्यो । उनीहरूले केवल दुई दिनमै नेपालको पुरानो राजनीतिक नेतृत्वलाई सत्ताबाट हटाइदिए ।

यस्तै प्रकृतिका जेन–जी आन्दोलन विश्वका विभिन्न ठाउँमा पनि देखिए । तर तीमध्ये अधिकांशले नेपालमा जस्तो राजनीतिक क्रान्तिको रूप लिन सकेनन् ।

तर अहिले शाहका आलोचकहरूको संख्या केही बढिरहेको पनि छ । त्यसमध्ये नेपालकै जेन–जी पुस्ताका सदस्यहरू पनि छन् । उनीहरूबीच शाहको राजनीतिक सोच लोकतान्त्रिकभन्दा बढी अधिनायकवादी बन्दै गएको चर्चा हुन थालेको छ ।

काठमाडौंको मेयर हुँदा शाहले कमजोर तथा जोखिममा रहेका बासिन्दाको हितमा पर्ने असरको मूल्यमा शहर सफा गर्ने अभियान चलाएको आलोचकहरूको आरोप छ ।

प्रधानमन्त्री बनेपछि पनि उनले निर्णय गर्ने अधिकार सीमित व्यक्तिहरूको घेरामा राखेको आरोप लाग्दै आएको छ । कतिपय मन्त्रीहरूलाई समेत महत्त्वपूर्ण निर्णयबारे जानकारी नहुने अवस्था रहेको बताइएको छ ।

शाहअघि प्रधानमन्त्री रहेकी सुशीला कार्कीले एक अन्तर्वार्तामा न्यायपालिकाको स्वतन्त्रताबारे आफू चिन्तित रहेको बताएकी थिइन् । सञ्चारमाध्यम र नागरिक समाजका सदस्यहरूले पनि आफूहरू दबाब र त्रासमा रहेको महसुस गरेको बताएका छन् ।

‘अहिले मानिसहरू प्रधानमन्त्री र उनका मानिसका कारण डरको संस्कृतिमा बाँचिरहेका छन्,’ अनुभवी मानवअधिकार कानुन व्यवसायी ओमप्रकाश अर्यालले भने ।

जेन–जी क्रान्तिपछि बनेको अन्तरिम सरकारमा अर्याल गृहमन्त्री थिए । उनी प्रहरी तथा आन्तरिक सुरक्षाको जिम्मेवारीमा थिए । त्यसअघि उनी काठमाडौंको मेयर हुँदा शाहलाई कानुनी सल्लाह दिने गर्थे । अर्याल भन्छन्, ‘हामी एक जना व्यक्तिको शासनमा बाँचिरहेका छौँ । चस्मा लगाउने एक जना व्यक्तिको शासनमा ।’